sorularla osmanlı

Ana Sayfa
Biyografiler Tarih Sözlüğü Haberler Makaleler Görüş ve Önerileriniz Kütüphane Linkler Arama Kaynakça

Silahlar Sorularla Osmanlı Tarihi Eserler Tablolar Osmanlıca Sözlük
Kadınlar savaş için bize gerekli olandan fazlasını üretebilirler.   Napoléon Bonaparte

Sorularla Osmanlı
Fâtih Sultân Mehmed’in Çandark Halil Paşa’yı idam ettirmesi doğru mudur ve sebebi nedir? Türk asıllı bir aileden gelmesi katlinde bir sebep olabilir mi?

Çandarlı ailesi, ilk Çandarlı olan Halil Hayreddin Paşa’dan beri Osmanlı Devleti’nin hizmetinde bulunan şerefli bir ailedir. Çandarlı Ali Paşa dışında, hepsinin de mazbut ve müstakim kimseler olduğunda tarihçiler müttefiktirler. Ali Paşa’nın devlet adamlığında şüphe yok ise de, istikameti konusunda bazı dedikodular mevcuttur. Çandarlı ailesinden biri de Fâtih zamanında Vezir-i A’zam olan torun Halil Paşa’dır. 1453’de İstanbul feth edildikten sonra önce zindana konulmuş ve 40 gün kadar sonra da idam edilmiştir. Sebeplerini şöylece sıralamak mümkündür:

 

1)  Bilindiği gibi, II. Murad’ın iki defa saltanattan çekilip oğlu II. Mehmed’i tahta geçirmesinden sonra tekrar Padişah olmasında rol oynayan devlet adamlarının başında Çandarlı Halil Paşa gelmektedir. II. Murad, Halil Paşa’nın teşvikiyle II. defa Edirne’ye gelerek tekrar tahta geçmiştir.  Bu yüzden Fâtih Sultân Mehmed’in haklı olarak ona gücenmiş olması kuvvetle muhtemeldir.

2)  İstanbul’un fethi meşveretinde Akşemseddin, Molla Güranî ve vezir Zağanos Paşa ısrarla feth-i mübinin nasib olacağı ümidiyle İstanbul’un muhasara ve fethini teşvik ederken, Halil Paşa, geçmişteki üç haçlı seferini bilen bir devlet adamı olarak ısrarla fethe karşı çıkmış ve muhasaranın kaldırılmaması halinde bütün Avrupa’nın asırlar boyunca Osmanlı düşmanı olacağını iddia etmiştir. Hatta bizim bir türlü inana-madığımız, ama yerli ve yabancı tarihçilerden bazısının ifade ettikleri gibi, muhasaranın kalkması yolunda Bizans devlet adamlarıyla işbirliğine dahi gitmiştir ve hatta Âşıkpaşa-zâde gibi bazı tarihçilere göre rüşvet bile almıştır.

İşte bütün bu sebepler bir araya gelince, İstanbul’un fethinden sonra, Halil Paşa’nın Rumlara taraftar olduğu ve rüşvet aldığı şeklindeki iddialar da, sevmeyenleri tarafından abartılmış ve Fâtih Sultân tarafından 1453’de idam edilmesine yol açmıştır.

Önemle ifade edelim ki, Halil Paşa’nın Türk bir aileden gelmesinin veya benzeri iftiraların idamında rolü yoktur. Ancak Zağanos Paşa gibi Halil Paşa’nın muhalifi olan devlet adamlarının devşirme olması ve Fâtih devrinden sonra devşirme devlet adamlarının Osmanlı Devleti’ne hâkim olması böyle bir dedikodunun ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Böyle olsaydı, idamından sonra, Süleyman Çelebi adındaki oğlu Kazaskerliğe ve bir diğer oğlu İbrahim Çelebi de Fâtih zamanında Edirne kadılığına ve II. Bâyezid zamanında da Vezir-i A’zamlığa kadar yükselemezlerdi. Çandarlı ailesinin hem ilmiyeden gelmeleri ve hem de öz be öz Türk olmaları, gerçekten de kendilerinden sonra gelenlerin ulaşamayacağı önemli özelliklerdi. Bazı tarihçiler, bu idamı Fâtih’in bir hatası olarak kabul ederler.

 

Âşıkpaşazâde, Tarih, sh. 141-142, Tarihçinin yakın tanıdığı Halil Paşa’ya özel bir husumeti olduğunu düşünmek mümkündür;

İbn-i Kemal, Tevârih-i Âl-i Osman, VII. Defter, sh. 90;

Âli, Künh’ül-Ahbâr, Es’ad Efendi, nr. 2162, vrk. 156/a;

Solakzâde, sh. 193;

Clot, Fâtih, 58-60;

Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Çandarlı Vezir Ailesi, Ankara 1988, Cemil, Mehmed, Çandarlı Halil Paşa Niçin Öldürüldü?, İstanbul 1333;

Aksun, Osmanlı Tarihi, c. I, sh. 145; Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, c. I, sh. 558-560, II, 9-11;

Wittek, Paul, "Ankara Bozgunundan İstanbul’un Zaptına (1402-1455)", sh. 568;

Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, "Çandarlı (Cendereli) Kara Halil Hayreddin Paşa. Menşe’i- Tahsili-Kadılığı- Kazaskerliği Vezirliği ve Kumandanlığı", Belleten, c. XXIII, sayı 91(1959), sh. 457-477;

Bazı iftiralar için bkz. Aydın, Erdoğan, Fâtih ve Fetih, Mitler ve Gerçekler, 58-59

 
Kaynak : Prof.Dr. Ahmet Akgündüz - Sorularla Osmanlı
Sitemiz bilgilendirme amaçlıdır, kesinlikle ticari bir amaç gütmemektedir.
Bu sayfa En iyi 1024x768 boyutlarında Görüntülenmektedir. E-Tarih.org - Farkedermi@WebTeam